خرد و کلان

 

خرد و کلان

 

محمد سرابی

 

در پایتخت هیچ وقت نمی‌توانید از همان راهی که رفته‌اید برگردید. البته هیچ طلسم، فرهنگ یا قانون خاصی وجود ندارد فقط خیابان‌های زیادی برای درمان مشکل ترافیک یک‌طرفه شده‌‌اند و باعث می‌شوند در راه بازگشت مجبور شوید فرمان را بچرخانید و از خیابان دیگری به سوی نقطه اول حرکت کنید.

اندازه شهر‌ها تعابیر مختلفی دارد که در فارسی به دو کلمه شهر و کلان‌شهر خلاصه می‌شود. کلان‌شهر باید ترجمه متروپلیس باشد که لقب شهر‌های بسیار بزرگ است. در تعریف بین المللی متروپلیس‌ها خیلی وسیع هستند و بیش از 7 – 8 میلیون نفر جمعیت دارند و در تعریف ایرانی شهر‌هایی که جمعیت قابل توجه و مرکزیت استانی داشته باشند می‌توانند کلان‌شهر نامیده شوند. با این حساب کمتر از 10 یا 15 شهر ایران کلان‌شهر هستند. این واژه تعریف دقیقی ندارد و همین هم باعث شده که هر شهر آرزو کند به این عنوان دست بیابد گویی لقب کلان‌شهر نوعی سرافرازی و غرور به شمار برود و نشانه توانایی و استعداد باشد. میل به زندگی در شهری بزرگتر که ساختمان‌های بلند دارد در وجود ما رشد کرده است. همیشه دیده‌ایم که شهر‌های بزرگ جای ثروت بیشتر و رفاه بیشتر است؛ اگر به همین تصور بسنده کنیم چندان اشتباه نیست اما زمانی که زندگی در یک شهر بزرگ معادل «پیشرفت» و بدتر از آن «تمدن» تصور شود باید دلیلی پیدا کنیم که این تصور را ثابت کند. چرا به شکلی غیر مستقیم موفق بودن یک شهر‌ را در بزرگتر بودن آن می‌دانیم؟ وسیع و شلوغ بودن شهر‌ها چه امتیازی به وجود میاورند که باعث شده تعداد آن‌ها در ایران و جهان هر روز بیشتر شود؟

شهر‌ها به دلایل زیادی رشد می‌کنند که تقریبا تمام آن‌‌ها اقتصادی هستند. جمعیت‌ روستانشینان زمانی که فرصت‌‌های زیستن مطلوب‌‌تری در شهر بیابند به آن کوچ می‌کنند و اگر زندگی در روستا به خاطر سخت شدن کشاورزی دشوار شده باشد این کوچ سرعت بیشتری می‌گیرد. جوان‌‌تر‌ها زودتر مهاجرت می‌‌کنند و بقیه را به دنبال خود میاورند. جمعیت شهر دائم بیشتر می‌شود و لایه‌های ضخیم در اطراف هسته قدیمی ساخته می‌شود. ساختمان‌ها در زمین‌های حومه شهر پخش می‌شوند و هر 10 سال قسمت‌های دیگری که قبل از آن حاشیه بودند به ساختار اصلی می‌پیوندند. همینطور که شهر بزرگ می‌شود در یک نقطه خاص زمانی، مشکلات شهر‌های بزرگ هم شروع خواهد شد. درست مانند فردی که اولین نشانه‌های بیماری‌های قلبی را احساس می‌کند شهر هم نشانه‌های کوچک اما واضحی از گرفتاری‌های آینده را نمایان می‌کند. در یک مقطع ظرفیت موجود شهر برای تحمل آدم‌هایی که به سمت آن هجوم آورده‌اند تکمیل می‌شود و از آنجا است که باید دست به دامان مسئولان و مدیران شد و کار برنامه‌ریزی و نقشه پردازی که پیش از آن معطل مانده یا ناقص بوده را آغاز کرد.

 اگر قبلا خانه و برج و خیابان نشانه شهر‌ها بودند الان خودرو‌هایی که روی آسفالت به دنبال هم روان هستند هم نماد شناخته شده شهر‌های بزرگ محسوب می‌شوند. کسانی که اهل یک شهر کوچک هستند و هر سال می‌بینند که جمعیت آن بیشتر می‌شود یک روز صبح متوجه می‌شوند که یک خیابان در مرکز شهر یک‌طرفه شده است و نمی‌شود مثل سابق از همان مسیر رفت به خانه برگشت. اینجاست که شهر از شکل «خرد» وارد اولین مرحله «کلان» می‌شود و سلسله‌ای از گرفتاری‌ها پشت سر هم پیش میاید.

روزنامه همشهری 18 مرداد 94

/ 0 نظر / 13 بازدید