قصه‌هایی که پدرم به من آموخت - بلقیس سلیمانی

  • حضور جن و پری را باور می‌کردید؟

 

بله، آن‌طور که برای ما تعریف می‌کردند کاملاً باورپذیر بود. نه‌تنها من، بلکه بقیه‌ ی بچه‌ها هم این افسانه‌ها را قبول داشتند. در نزدیکی روستای ما دره‌ای بود که می‌گفتند جن دارد. آدم بزرگ‌ها هم جرئت نمی‌کردند شب‌ها به آن‌جا بروند، چه برسد به ما بچه‌ها. من در سن  کودکی این‌ها را کاملاً باور کرده بودم.

  • تا کی این افسانه‌ها را باور می‌کردید؟

تا سال‌های سال که برایم حقیقی بود. فکر می‌کنم از 15 سالگی دیگر فهمیدم جهان این‌طور نیست. وارد دورانی می‌شدیم که دوره‌ی افسون‌زدایی بود و افسانه‌زدایی. فهمیدم که همه‌ی آن چیز‌هایی که برایم تعریف می‌کردند قصه و افسانه بوده، اما جذابیتش برایم از بین نرفت. باز هم آن‌ها را دوست داشتم.

  • الآن از اول کودکی تلاش می‌کنند همه‌ی بچه‌ها را با واقعیت آشنا کنند. وقتی فیلمی هم در تلویزیون پخش می‌شود بچه‌ها می‌دانند که «فیلم»  است و واقعاً آن اتفاق نیفتاده.

خیلی موافق این اتفاق نیستم. بخش زیبای جهان باید رمزآلود باشد. دنیای واقعی بدون راز و رمز، قابل تحمل نیست. همین افسانه‌ها آن را بامعنا می‌کند و باید راهی را از کودکی تا بزرگ‌سالی برای کشف جهان طی کنی.

  • چند سالگی، خودتان کتاب خواندن را شروع کردید؟ اصلاً اولین کتابی را که خواندید، به یاد دارید؟

بله، اولین کتاب غیردرسی را در 14سالگی خواندم که «ماهی سیاه کوچولو» بود. بعد از آن هم دیگر هیچ‌وقت کتاب از دستم نیفتاد. از موردوئیه تا رابر چهار کیلومتر فاصله بود. تابستان‌ها صبح بیدار می‌شدم و مثل بقیه، کارهای مختلفی را انجام می‌دادم که در روستا برعهده‌ی دختر‌ها است. بعد پای  پیاده تا کتاب‌خانه‌ی رابر می‌رفتم. آن‌جا کتاب امانت می‌گرفتم، مدتی همان‌جا مطالعه می‌کردم و برمی‌گشتم. در روستا هم یا مشغول کشاورزی بودیم و یا کتاب می‌خواندم.

البته یادم هست تا قبل از انقلاب نشریه‌ی مخصوص بچه‌ها ندیده بودم. آن‌قدر دور بود و در حاشیه‌ی کویر قرار داشت که گاهی فکر می‌کردم شاید باد یک روز همه‌ی آن را با خودش ببرد و دیگر موردوئیه‌ای نماند.

  • در داستان‌های شما هم همیشه روستا وجود دارد. این همان روستایی است که در آن زندگی کرده‌اید؟

بهترین راه برای داستان نوشتن این است که هر کسی از تجربه‌ی زیستی خودش بنویسد، یعنی از جایی و مردمی بنویسد که می‌شناسد و مدت‌ها با آن‌ها زندگی کرده ‌است. من سال‌ها داور جشنواره‌ی خوارزمی در بخش داستان بودم. گاهی وقت‌ها با بعضی از آثار داستانی مواجه می‌شدیم که نوجوانی از یک منطقه‌ی کویری ایران نوشته، ولی داستان در سوییس اتفاق می‌افتد. وقتی از آن‌ جایی که زندگی می‌کنیم بنویسیم، شیرین و دلچسب است و بر دل می‌نشیند چون صداقت دارد.

  • اما توی زندگی تکراری شهری که هیچ اتفاقی مهمی نمی‌افتد. چه‌طور می‌شود از آن داستان نوشت؟ مثلاً هرروز مدرسه‌رفتن و به خانه برگشتن و تلویزیون دیدن و خوابیدن، چه ماجرای مهمی دارد که بشود از آن نوشت؟

اگر دور و بر خودمان را ببینیم می‌فهمیم که هرچیزی قصه و تاریخچه‌ای دارد. کوچک‌ترین چیز‌های اطراف ما برای خودشان داستان دارند. مثلاً توی سرویس مدرسه که بچه‌ها با روپوش‌های یک‌رنگ کنار هم نشسته‌اند در واقع هر بچه‌‌ای یک زندگی و یک داستان برای خودش دارد. اگر این‌طوری فکر کنیم می‌بینیم که از همین‌جا می‌شود کلی داستان نوشت.

  • الآن هم به موردوئیه سر می‌زنید؟

بله، البته الآن خیلی عوض شده است. از آدم‌هایی که می‌شناختم خیلی‌ها فوت کرده‌اند. خیلی از جوان‌ها هم از روستا رفته‌اند و الآن آدم‌های مسن بیش‌تر شده‌اند.

  • حسرت نمی‌خورید؟

نه، بالأخره این اتفاق می‌افتاد و ما هم که نمی‌توانستیم جلو آن را بگیریم. هم روستای ما تغییر کرده و هم همه‌ی چیزهای دیگری که در بچگی می‌شناختم عوض شده‌اند. فقط باید همه‌ی چیزی را که داریم، دور نریزیم.

  • کودکی و نوجوانی، منبع الهام نویسنده

«می‌گویند نویسنده‌های غربی امروز سه منبع الهام اصلی دارند. یکی اساطیر یونان، یکی کتاب مقدس و یکی هم آثار رمانتیک قرن نوزدهم اروپا. آن‌ها هم از چیزی که دارند و پایه‌ی اصلی فرهنگشان است، استفاده می‌کنند و داستان‌هایی می‌نویسند که در جهان امروز اتفاق می‌افتد.

ما هم در قصه‌های مادر‌بزرگ‌هایمان چیز‌های زیادی می‌توانیم پیدا کنیم که سرمایه‌های ادبی برای نوشتن داستان‌های خوب هستند. فقط باید به آن‌ها دقت کنیم. ذهن بچه‌ها تا هفت سالگی شکل می‌گیرد و هرچه روایت کنیم از شخصیت و زندگی‌ای‌ است که تا 15 سالگی داشته‌ایم. هر اتفاقی که  در دوران کودکی و نوجوانی برای ما می‌افتد در ذهنمان ته‌نشین می‌شود. نویسندگان حرفه‌ای بعدها از این گذشته‌ی خودشان برای نوشتن استفاده می‌کنند. البته این‌طور هم نیست که بعد هیچ چیزی به دانسته‌های ما اضافه نشود، چون نویسنده‌ها همیشه در حال مطالعه‌اند.

رابطه‌ی من با قصه‌ها از زمانی شروع شد که پدرم برایم قصه می‌گفت. این‌طور بود که سحر و جادوی افسانه‌ها برایم ماندگار شد و بعد هم توی کتاب‌هایی که می‌خواندم ادامه پیدا کرد. آن‌موقع پدرم، خواهرم و مادرم برایم قصه می‌گفتند. پدرم شعر هم دوست داشت و زمستان‌ها مهمانی مشاعره می‌گرفتیم. پدر و برادرم مثنوی و حافظ و شاهنامه بلد بودند و با بقیه‌ی مهمان‌ها مشاعره می‌کردند. من و بقیه‌ی بچه‌ها هم می‌نشستیم و گوش می‌دادیم. همیشه هم تخمه‌ی آفتابگردان می‌شکستیم. یادم هست این شب‌ها، زن‌ها کنار اتاق نخ‌های پشمی می‌ریسیدند. من هنوز هم ریسیدن نخ پشمی را بلدم.»

  • داستان‌نویسی سن ندارد

خیلی وقت‌ها نوجوان‌هایی که می‌خواهند داستان بنویسند، نمی‌دانند در سن مناسبی برای این کار هستند یا نه؟ از بلقیس سلیمانی می‌پرسیم که فکر می‌کنید نوجوان‌ها از کی می‌توانند نوشتن داستان را شروع کنند؟ و او جواب می‌دهد:
سن داستان نوشتن برای هر کسی فرق می‌کند. یک شاعر به اسم «آرتور رمبو» از 16 تا 21 سالگی شعر گفت و بزرگ‌ترین شاعر مدرن فرانسه شد. بعدش هم همه‌ی این‌ها را رها کرد و دنبال قاچاق اسلحه رفت، اما «ژوزه ساراماگو»ی فرانسوی از 65 سالگی شروع به نوشتن کرد.

اما خود بلقیس سلیمانی از کی داستان نوشتن را شروع کرد؟ خودش این‌طور تعریف می‌کند:

من خودم کار اصلی نوشتن را از حدود 40 سالگی شروع کردم. برای همین نمی‌شود گفت که از یک سن مشخص باید داستان نوشت یا قبل و بعد از آن دیگر نمی‌شود کاری کرد. بهتر است برای چاپ کتاب عجله نکنیم. بهترین راه، فرستادن داستان برای مجله‌ها است.

در این دوره، نوجوان‌ها راه‌های زیادی برای برقراری ارتباط با دنیای خارج از خانه و مدرسه دارند. اما آیا چیز‌هایی که امروزه به زندگی نوجوان‌ها اضافه شده مثل موسیقی‌های جدید و گیم و... می‌تواند به آن‌ها در خیال‌پردازی و نوشتن داستان کمک کند؟ سلیمانی می‌گوید:

ممکن است این‌طور باشد، ولی من از نسلی هستم که از قصه‌ها و کتاب‌ها الهام می‌گرفتیم. برایم کمی سخت است که فکر کنم گیم بازی‌کردن به داستان‌نوشتن کمک می‌‌کند. شاید گیم برای کسب روحیه و هیجان خوب باشد، اما برای کسانی مثل من که باکتاب رشد کرده‌اند، کتاب، منبع اول است.

  • لذت قصه‌گویی، لذت قصه‌شنیدن

خیلی پیش می‌آید که دختر نوجوانی را، مثلاً حدود 14ساله، در جشنواره‌ای می‌بینم که می‌گوید یکی از کتاب‌هایم را خوانده است. خوشحال می‌شوم که یک خواننده از داستانم راضی بوده، اما اگر کتابی را نام ببرد که فقط برای مخاطب بزرگ‌سال نوشته‌ام، می‌گویم که این کتاب برای تو نبوده است.

بچه‌های ما تا کودک هستند از طرف خانواده تغذیه‌ی فکری می‌‌شوند، اما بعد از این‌که به سن مدرسه می‌رسند، خانواده آن‌ها را به آموزش و پرورش می‌سپارد و دیگر تمام است، چون مطالعه معنای خودش را از دست می‌دهد. خانواده‌ها وظیفه‌ی آشنا کردن بچه را با کتاب، به مدرسه واگذار می‌کنند. بچه‌ها هم که سخت درگیر درس‌ خواندن هستند، در نتیجه دوران نوجوانی‌شان بدون کتاب می‌گذرد.

من برای بچه‌هایم قصه می‌گفتم. الآن دیگر بزرگ شده‌اند و من دلم می‌خواهد نوه‌دار بشوم تا برایش قصه بگویم. هنوز لذت قصه‌گفتن و قصه‌شنیدن را از زمانی که بچه بودم به یاد دارم.

روزنامه همشهری - ضمیمه دوچرخه 27 آذر 93

عکس: مهبد فروزان

http://www.hamshahrionline.ir/details/282991 لینک مطلب:
/ 0 نظر / 118 بازدید