نوشته های تیر 97

زیر سایه درخت بخشنده

فرهنگی - اجتماعی - محمد سرابی:

1397/05/06 

  • سال ها قبل از این که «شل سیلور استاین» در ایران تا این اندازه معروف شود و یک کتاب او با هشت ترجمه ی گوناگون به چاپ برسد، دوست یک مترجم جوان، کتابی را به او داد که وقتی در بیمارستانی در آمریکا بستری بوده، آن را خوانده بود. «رضي هيرمندي» در سال 1355 کتاب درخت بخشنده، اثر شل سيلور استاين، نويسنده ي آمريکايي را به فارسي ترجمه كرد، آن وقت ها هنوز استاين براي مخاطب ايراني چهره ي شناخته شده اي نبود.هيرمندي در سال 1326 در سيستان به دنيا آمد. او كه در رشته ي زبان و ادبيات انگليسي تحصيل کرده است، از سال 1353 به عنوان معلم مشغول كار شد و تقريباً هم زمان كار ترجمه را هم آغاز كرد.بخش اصلي ترجمه هاي هيرمندي مجموعه کتاب هاي مخصوص کودکان و نوجوانان از نويسندگاني مانند مارتين وادل، اندي استنتون و دکتر زيوس است. هيرمندي تا به حال جوايز متعددي براي ترجمه هايش گرفته است. او هم چنين کتاب هاي داستاني براي کودکان نوشته و هم چنان به ترجمه و نوشتن مشغول است.به مناسبت روزملي ادبيات كودك و نوجوان، پاي صحبت هاي رضي هيرمندي مي نشينيم تا با چند و چون گرايش او به ترجمه و كار براي كودكان و نوجوانان، تجربه هايش در اين زمينه و لذت ها و سختي هاي اين كار بيش تر آشنا شويم.چرا سراغ مترجمي انگليسي رفتيد؟

  • بعضي چيز ها هست که خود آدم هم جوابي براي آن ندارد. فقط مي توانم بگويم گرايش به ادبيات از کودکي در من بوده، اما با اين فرق که فکر مي کردم ادبيات فارسي در دسترس من هست و حالا بايد يک ادبيات ديگر را به آن اضافه کنم.موقعي که در زابل در دبيرستان درس مي خواندم، زبان انگليسي را دوست داشتم، اگرچه وضع آموزش انگليسي خيلي خوب نبود. به دنبال زدن نقبي به دنياي ناشناخته ي ادبيات انگليسي بودم، چون خيلي دور از دسترس به نظر مي آمد. انگار چالش بيش تري داشت.بسياري از هم نسلان شما، به ويژه نويسندگان ادبيات کودک و نوجوان، از دوره ي كودكي خود و حكايت ها و قصه هاي محلي كه معمولاً مادربزرگ ها تعريف مي كردند، كلي خاطره دارند. شما هم آن ساله ها به شنيدن چنين قصه هايي علاقه داشتيد؟
  • بله، من هم ديده ام که بعضي از دوستانم وقتي درباره ي بچگي خودشان صحبت مي کنند، مي گويند که زندگي کودکي پر از آوا و ترانه داشتند. من هم مثل هر کودک ديگري در معرض قصه و لالايي و فولکلور قرار داشتم. زيرا فرهنگ سيستان از اين نظر خيلي غني است.ولي اگر حقيقتش را بخواهيد از اين جهت کودکي خيلي پرو پيماني نداشتم. شايد يک دليل کشيده شدن من به ادبيات کودک اين بود که آن نياز هاي کودکي را جبران کنم. من ادبيات کودکي ام را ديرهنگام و از دوران دانشجويي پيدا کردم.وقتي معلم شديد چه درسي را تدريس مي كرديد؟
  • شروع کار تدريس من در دبستان بود. در دبستان هاي ملي که الآن به آن غيرانتفاعي مي گويند، به بچه ها انگليسي ياد مي دادم. اسم مدرسه خوارزمي بود. هم زمان در دانشکده هم انگليسي درس مي دادم. آن موقع مي گفتند هم به بزرگ سال و هم به بچه ها انگليسي ياد بدهي «آب به آب» مي شوي، ولي من که نشدم.کدام يک جالب تر بود؟
  • کار با بچه ها بيش تر لذت داشت، چون بچه ها به سود و زيان و آينده نگري هاي خاص بزرگ تر ها فكر نمي كردند و جذب کلمه و تصوير مي شدند، اما بزرگ سال ها هميشه حساب مي کردند که چه قدر مي توانند زبان ياد بگيرد و اين آموزش چه قدر بر حقوقشان تأثير مي گذارد.چند سال معلم بوديد؟
  • اول دو سال در دوره ي ابتدايي درس دادم. بعد به دبيرستان رفتم و 10سال بعد برگشتم و به دانش آموزان دوره ي راهنمايي(متوسطه ي اول) درس دادم. همان موقع هم در دانشکده هاي داروسازي، پزشكي، ادبيات و حقوق دانشگاه تهران درس مي دادم. بعد هم ترجمه آموزش مي دادم به کساني که قرار بود شغلشان مثل من بشود.بعد ديدم که ديگر نه لذت هاي آموزش به کودکان را حس مي کنم و نه کار براي بزرگ سالان را. البته حقش اين بود که درس دادن به بچه ها را رها نمي کردم، ولي نشد.به نظر شما، چرا نوجوان ها دوست دارند ادبيات بزرگ سال بخوانند؟
  • نوجوانان در دوره ي گذار هستند. از ويژگي هاي دوره ي گذار، اين است که نوجوان خيلي سريع مي خواهد با يک پرش به مرحله ي بزرگ سالي برسد. بنابراين به سمت ادبيات بزرگ سال مي رود. البته در غرب هر سال هزاران کتاب نوجوان نوشته مي شود که به نياز مخاطبان در اين دوره ي سني پاسخ مي گويد.استنتون، سيلوراستاين و دکتر زئوس همه از نويسندگان شناخته شده هستند. بسياري ديگر از کتاب هايي که ترجمه کرده ايد هم جايزه گرفته اند. معيارتان براي انتخاب كتاب براي ترجمه كردن چيست؟ همين شهرت مؤلف و جايزه گرفتن است يا معيارهاي ديگري داريد؟

معيار اصلي ام اين است که کتاب مورد نظر چه قدر به درد مخاطبي مي خورد که من مي شناسم. چه مشکل زباني يا مشکل ديگري را حل مي کند. لذت هنري-ادبي خواننده هم که جاي خود را دارد. اما جايزه گرفتن کتاب را شرط لازم نمي بينم، مهم ترين شرط اين است كه كتاب دل خودم را به چنگ بياورد.بارها شده کتاب را براي ترجمه به من پيشنهاد کرده اند كه برنده ي جايزه بوده، ولي نپذيرفته ام. شباهت اين نويسنده هايي که اسم برديد در اين است كه قضايا را جور ديگر مي بينند و كارشان طنزآميز است. اين ها دنيا را در عالم خيال وارونه مي بينند.دوچرخه شماره 933

عكس ها: مجموعه ي عكس هاي شخصي رضي هيرمندي

  • فکر مي کنيد مهم ترين ويژگي شل سيلور استاين چيست؟
  • صداقتش. او با ادبيات، بچه ها، جهان و خودش رو، راست است. جوهره اش مهرباني است و در سرتاسر آثارش اين مهرباني موج مي زند.من همان زماني که يک دوست، کتاب انگليسي درخت بخشنده را به من داد، شيفته ي نوشته هاي او شدم و تصميم گرفتم کتاب هايش رابه فارسي ترجمه كنم. دوست من زماني که در آمريکا در بيمارستان بستري بود، اين کتاب را هديه گرفته بود.اميدوارم ما هم «شل سيلوراستاين»هاي خودمان را داشته باشيم.با خود شل سيلور استاين ارتباط داشته ايد؟
  • بعد از اين که کتاب درخت بخشنده را ترجمه کردم، مدتي در ترکيه بودم، برايش نامه اي نوشتم و به نشاني انتشارات هارپرکالينز فرستادم. تا آن موقع چند کتاب ديگر هم از او ترجمه کرده بودم؛ مانند لافکاديو، در جست وجوي قطعه ي گمشده و آشنايي قطعه ي گمشده با دايره ي بزرگ. البته جوابي نيامد و ديگر پيگير نشدم.چه نوشته بوديد؟
  • الآن ديگر رونوشت نامه را ندارم، ولي يادم هست که نوشتم اين کتاب خيلي مرا تحت تأثير قرار داده و دلم مي خواهد که چاپ اين کتاب ها با رضايت شما باشد.آن زمان روزي چند ساعت کار مي کرديد؟
  • برنامه ريزي کرده بودم که بتوانم خيلي دقيق کارکنم. ساعت 9 شب مي خوابيدم و سه بعد از نيمه شب بيدار مي شدم و تا هشت صبح کار مي کردم و کتاب مي خواندم. گاهي اوقات بيش از هشت ساعت در روز ترجمه مي کردم. البته مزيت معلمي اين است که تعطيلات فراواني دارد که از آن براي نوشتن و ترجمه کردن استفاده مي کردم.بعد هم زودتر مي خواستم بازنشسته شوم و به محض اين که توانستم، با 25 سال سابقه ي کار بازنشسته شدم تا زودتر بتوانم به کتاب هايي که دوست دارم، بپردازم.فکر مي کنيد براي ترجمه چه قدر بايد به زبان مقصد تسلط داشت؟ مثلاً کساني که در ايران انگليسي خوانده اند مي توانند داستان هاي فارسي را به اين زبان ترجمه کنند؟
  • ببينيد، براي اين که بتوانيد متن ادبي را به زباني ترجمه کنيد بايد کاملاً به آن تسلط داشته باشيد. كسي بايد اين كار را بكند كه در محيط انگليسي زندگي کرده باشد. بداند وقتي موي يك دختر بچه را مي كشند چه مي گويد يا مثلاً وقتي كسي دستش به قابلمه ي داغ مي خورد و مي سوزد چه اصطلاحي به كار مي برد.چرا از تهران رفتيد؟
  • تهران جاي خوبي بود اگر دود و داد نداشت. از ديدن چهره ي آدم هايي که توي ترافيک عصباني شده اند ناراحت مي شدم. تئاتر دوست داشتم، ولي براي رسيدن به تئاتر شهر و سنگلج دو ساعت در راه بودم. سال 91 براي هميشه از تهران بيرون رفتم و همه ي خانه و زندگي ام را به شمال منتقل کردم، اما حالا در نزديکي نطنز ساکن هستم.از اين که بيش از 130 کتاب نوشته و ترجمه کرده ايد چه حسي داريد؟

به دليل اين که بيش تر اين کتاب ها را خودم انتخاب کرده ام احساس مي کنم رسيده ام به چيزي که مي خواهم. هميشه کتابي را انتخاب مي کنم که دل کودک درون خودم را راضي کند و چه کاري بهتر از اين.کتاب براي مخاطبان بزرگ سال هم ترجمه كرده ام؛ مانند فرهنگ گفته هاي طنزآميز، فرهنگ شيطان و مرگ ايوان ايليچ، ولي کارهاي اخير همه براي بچه ها بوده. حالا انگار در باغي سير و سياحت مي کنم که همه ي گل هايش را خودم کاشته ام و خودم پرورش داده ام.دوچرخه شماره 933

تمام عرض هيرمند را شنا مي كرديم

سيستان، زادگاه تمدني بزرگ و کهن است. رود هيرمند که از کوه ها جاري مي شد خاک غني اين منطقه را سيراب مي کرد و آب، سرمايه ي کشاورزي مردم بود، اما محيط زيست ايران مدت ها است که به خطر افتاده و طبيعت زيباي سيستان هم آسيب ديده است.از مدت ها قبل، آب هيرمند به دليل سدسازي در افغانستان، پروژه هاي عمراني و خشک سالي کم شد و حالا بخش بزرگي از اين رود خشک شده، اما آن ها که قديم ترها در زابل زندگي مي کردند، روزگار خود را با اين رود گذرانده اند.رضي هيرمندي که در نام خانوادگي خود هم اسم اين رود را دارد، مي گويد: «هيرمند براي من آب و ساحل نبود. موجودي زنده بود. موجودي که حرف مي زند، مي خندد، آرامش دارد، طغيان و عصيان و جوش و خروش دارد. دوست من بود.به زابلي به خود رود هيرمند مي گفتند «هلمند». هيرمند در هر بخشي از زابل هم براي خودش يک اسم خاص داشت. در «واصلان»، جايي که ما زندگي مي کرديم، اسمش «لخشک» بود؛ يعني جايي که لغزنده است و تو را به درون خودش مي کشد. در نزديک زابل به آن «نهراب» (بر وزن سهراب) مي گفتند.هيرمند دوستي بود که گاهي مهيب مي شد. گرداب هايي داشت که به اصطلاح زابلي به آن ها «چرخ» مي گفتيم. مي چرخيد و مي چرخيد و گود مي شد. داستان هايي مي شنيديم که مو برتن ما راست مي کرد. مثلاً مي گفتند انگار که روح دارد. آدم ها را مي گيرد و توي گرداب با خودش پايين مي برد.مي گفتند قديم ها يک بچه توي همين گرداب ها مي افتد و هيرمند او را مي چرخاند بعد برادرش براي کمک مي رود و هيرمند او را هم مي چرخاند. سومين برادر هم همين طور مي شود تا موقعي که مادر هم براي کمک مي رود و هر چهارنفر گرفتار چرخ مي شوند، اما هيرمند بالأخره آن ها را پس مي دهد.بزرگ تر که شدم گفتند هيرمند خودش آن چهار نفر را پس نداد، بلکه يک شناگر محلي زابل توانست آن ها را از آب بگيرد. من هميشه توي ذهنم حالت اين مادر و سه فرزندش را در ذهن دارم که دست هاي هم را گرفته اند و چرخ مي خورند.هيرمند شاخه شاخه و خيلي پر آب بود که الآن ديگر نيست. يک دليلي که الآن برايم دشوار است به زابل بروم اين است که دل ديدن خشکي هيرمند را ندارم. نمي توانم بروم و بپرسم لخشک کجاست و ببينم ديگر خشک و پر از شن و ماسه شده است. براي من که در بچگي از اين رود ماهي گرفته ام قابل تحمل نيست.الآن ياد روز هايي مي افتم که با برادرم به کنار رود مي رفتيم. آب هيرمند در حرارت سيستان، گرما را از تن من مي گرفت و من شاد و سرخوش تمام عرض هيرمند بزرگ را همراه هم بازي هايم قهرمانانه شنا مي کردم.دوچرخه شماره 933

عکس : آرشيو عكس دوچرخه

------------------------

کودکی که زاده نشد

دانشمند

محمد سرابی 10 خرداد 97


روند تولد نوزادان و به دنیا‌امدن نسل‌های جدید بخش مجزایی در پزشکی و حتی دانش زیست شناسی را تشکیل می‌دهد. هر انسانی در زندگی خود با این موضوع درگیر است و به همین دلیل فناوری‌های جدید نیز تلاش می‌کنند بر آن تاثیر بگذارند. همچنان که در دنیای امروزی ما تعداد کودکان و شیوه تولد و گذراندن دوران نوزادی آن‌ها با یکی دو قرن پیش متفاوت است در جهان آینده نیز سبک‌ها و قوانین دیگری بر آن حاکم خواهد شد اما خیالپردازی‌های درباره این تغییرات چندان مثبت نیست. ماتلاش می‌کنیم که جهان آینده برای کودکان زیباتر باشد اما منابع هر روز محدودتر و زندگی طبیعی از ما دورتر می‌‌شود.



---------------------

7 قلو‌ها


قوانین کنترل جمعیت وقتی به زور اسلحه اجرا شود از هر قتل عامی خطرناک‌تر می‌شود. همیشه هم بهانه اجرای این قوانین کمبود منابع برای سیر کردن جمعیت است. تا به حال کشور‌های زیادی محدودیت تعداد فرزند برای زوج‌ها را اجرا و خانواده‌ها را مجبور کرده‌اند که تنها یک بچه داشته باشند. همیشه هم زن و شوهر‌هایی بوده‌اند که در مقابل این قانون مقاومت کردند یا راهی برای فرار از آن یافته‌اند. در فیلم «برای دوشنبه چه اتفاقی افتاده است» قانون تک فرزندی یک توصیه یا برنامه‌ریزی نیست بلکه روشی خشن است که نمی‌شود از آن فرار کرد. در سال 2043 پلیس درون محله‌ها را می‌گردند و به محض اینکه بچه دوم را پیدا کند او را با خود می‌برد. تبلیغات دولتی نشان می‌دهد که بچه‌های کوچک اسیر شده در فضای تمیز و زیبای بیمارستانی با تزریق آمپول بیهوش و سپس بوسیله دستگاهی به نام کرایواسلیپ به خواب می‌روند تا بدن آن‌ها برای آینده نگهداری شود. زمانی که دیگر مشکل منابع وجود نداشته باشد و بتوان آن‌ها را به زندگی برگرداند. برای همه انسان‌ها هم دستبند‌هایی ساخته شده که هویت آن‌ها را در ایست‌های بازرسی نشان می‌دهد. زن جوانی در جریان به دنیا آوردن هفت قلوهایش می‌میرد. پدربزرگ هفت قلو‌ها آن را به خانه خود می‌برد و برایشان یک هویت یکسان به نام مادرشان «کارن ستمن» می‌سازد. او هر دختر را به نام یکی از روز‌های هفته نامگذاری می‌کند و دختر‌ها یاد می‌گیرد که تنها در روزی هفته که به نامشان است اجازه دارند از خانه بیرون بروند. 30 سال بعد کارن ستمن یک کارمند موقر و ارشد بانک است که برای همه اطرافیان عادی به نظر می‌رسد. حتی نگهبان مجتمع آپارتمانی آن‌ها هم نمی‌داند که این شخصیت در واقع از 7 خواهر شبیه به هم تشکیل شده است.

با وجود نارضایتی خواهر‌ها از اینکه باید 6 روز از 7 روز هفته را در خانه بمانند،‌ زندگی به شکل عادی جریان دارد اما یک روز دوشنبه به پایان می‌رسد در حالی که «دوشنبه» به خانه برنمی‌گردد. بقیه هم نمی‌توانند به جستجوی او بروند زیرا بلافاصله شناسایی می‌شوند. آن‌ها یک روز صبر می‌کنند و بعد «سه شنبه» برای پیدا کردن نفر قبلی بیرون می‌رود اما او هم سرنوشت نا مشخصی پیدا می‌کند.

«تامی ویرکولا» کارگردان این فیلم اهل نروژ است. از آثار قبلی او می‌توان «هنسل و گرتل شکارچیان خون آشام» را نام برد که برداشتی از یک داستان فولکور آلمانی است. ویرکولا با این فیلم وارد هالیوود شد.نویسنده فیلم برای دوشنبه چه اتفاقی افتاده است «مکس بوتکین» نیز قبل از این داستان فیلم‌هایی مانند روبوساپین را نوشته است.برای بازی هر هفت نقش و ترکیب آن‌ها با یکدیگر از «نومی راپاس» بازیگر سوئدی استفاده شده است که بی شک کاری دشوار بوده است. فیلم صحنه‌های پرزد و خورد و خشونت آمیز بسیاری دارد.

در این فیلم سیاسمتدار زنی به نام «نیکولت کیمن» برنامه تک فرزندی را اجرا و از آن حمایت می‌‌کند. اگر چه تمام مردم عقیده دارند که باید برای کنترل جمعیت کاری انجام داد اما روش خشونت بار پلیس در جدا کردن بچه‌ها از خانواده‌هایشان آنقدر باعث تنفر عمومی شده است که بار‌ها باعث اعتراض و حمله به پلیس‌ها می‌شود. مخصوصا میان طبقه فقیر که با وجود تمام روش‌های کاهش جمعیت که ظاهرا باید وضعیت آن‌ها را بهتر کند؛ همچنان در محرومیت به سر می‌برند.


 What Happened to Monday (Seven Sisters )  2017

کارگردان: تامی ویرکولا

محصول: آمریکا، انگلیس، فرانسه، بلژیک

123دقیقه


/ 0 نظر / 22 بازدید