ویلا‌های بدون آب

 

ویلا‌های بدون آب

 

محمد سرابی

کشاورزی را با نماد زمین نشان می‌دهند اما چیزی که برای کشاورزان ما به اندازه زمین اهمیت دارد آب است. زمین بدون آب عقیم می‌شود و باید برای آن کاربرد دیگری غیر از کشت و کار پیدا کرد. زمانی بود که دلال‌ها محصول کشاورز را قبل از رسیدن موعد برداشت پیش‌خرید می‌کردند و یک فصل خشکسالی نه تنها یک سال زحمت را به باد می‌داد بلکه او را بدهکار هم می‌کرد.

در جغرافیایی که گرما همیشه می‌تواند کاشته را خشک کند همین نیاز همیشگی به آب بود که باعث شد قنات‌ها و شبکه‌های آبیاری گوناگون در ایران ساخته شود و زیستگاه‌های انسانی در جایی شکل بگیرند که منابع کافی آب داشته باشد.

روش‌های کشاورزی که در نقاط مختلف ایران اجرا می‌شدند همه بستگی به حجم و مدت منابع آب داشتند. کسی به کشاورزان یاد نمی‌داد که باید چه محصولی بکارند زیرا در هر آب و خاک تنها چند محصول مشخص امکان کشت داشتند. زندگی به شرایط طبیعت بستگی داشت و چشم کشاورزان به بارندگی از آسمان‌ و برف های روی کوه و شدت آبی دوخته می‌شدکه از مظهر قنات بیرون می‌آمد.

یکی از تغییرات بزرگ در این شیوه زندگی کردن با جابه‌جا کردن مسیر‌های دسترسی به آب اتفاق افتاد. پیش از این رود‌ها ساخته طبیعت بودند و نهر‌های کوچک هم با دست بشر به وجود میامدند اما توانایی ساخت آبراهه‌های طولانی از سیمان و سد‌های بزرگ بتنی که حجم غیر قابل باوری از آب را در خود ذخیره می‌کند استفاده از طبیعت را دگرگون کرد. محصولات کشاورزی و مساحت اراضی زیر کشت هم بیشتر شدند و شکل روستا‌ها که تولید کنندگان اصلی مواد اولیه بودند به نسبت کشت و کار جدید عوض شد. زندگی صنعتی زودتر از روستا‌ها شهر‌نشین‌ها را تغییر داده بود. ساختمان‌های شهر بلندتر شدند و حیاط‌ها جای خود را به آپارتمان دادند. معدود فضای سبز که در میان خانه‌ها باقی مانده بود کوچک و سپس محو شد. جمعیتی که به شهر هجوم آورد در مقایس فشرده روز را به دنبال بیشتر به شب می‌رساند و هر وقت فرصتی پیدا می‌کرد به فکر فرار از این دنیای سیمان و آهن بود. این شهرنشینان از گذشته روستایی خود جدا شده بودند اما به آن نیاز داشتند و این‌طور بود که ویلا‌ها از راه دور به آپارتمان‌های درون شهر ضمیمه شدند و خودرو‌های شخصی در بزرگراه‌های چند باندی ارتباط بین ‌آن‌ها را برقرار کرد.

کشاورزی حرفه دشواری است و وقتی آب کافی برای کشت و کار در درسترس نباشد سختی آن چند برابر می‌شود. نسل‌های جوان که با روش‌های دیگر زندگی آشنا شده‌اند به اندازه پیشینیان خود در بند ادامه راه و رسم زندگی‌آنان نیستند. کمبود آب محصول را کاهش می‌دهد و زمین را از باروری می‌اندازد. قیمت فروش محصول هم با وجود دلا‌ل‌ها هزینه و سود کار روی زمین را تامین نمی‌کند و اینجاست که کس دیگر آماده خرید است. نه خرید محصول بلکه خرید زمین.

اولین اثر کمبود آب در کم شدن محصولات گیاهی حس می‌شود ولی همین خشکسالی است که به زمین‌خواری سرعت می‌دهد و درخت و شالی‌کاری و مزرعه را به شکل دیوار و پارکینگ و اتاق در میاورد. وقتی کشاورز امیدی به آب کافی نداشت باشند ترجیح می‌دهد زمین را به خریداری بفروشدکه مبلغ خوبی می‌پردازد هرچند هر تکه‌اش را به زیر ویلایی نوساز می‌برد و برای همیشه امکان کشت در آن را از میان می‌برد.

روزنامه همشهری 4 مرداد 94

 

/ 0 نظر / 9 بازدید