محمد سرابی

www.msarabi.com

 
شمشیر سامورایی
نویسنده : محمد سرابی - ساعت ۱:٥٩ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٢ بهمن ۱۳٩۱
 

 محمد سرابی

 مناقشات مرزی بر سر چند صخره میان اقیانوس باعث شده که دوباره نام ارتش «سامورایی‌ها» شنیده شود. بقایای نیرویی نظامی که زمانی تمام شرق آسیا، شمال اقیانوسیه  و اقیانوس آرام از دستش آسایش نداشتند. حالا پرواز یک دقیقه‌ای جنگنده‌های روسیه برفراز جزیره هوکایدو خصومت گذشته بین روسیه و ژاپن را یاداوری کرده است.

ملت‌های شرق آسیا در نیمه قرن بیستم ژاپن را «امپریالیست» می دانستند زیرا به سرعت و با استفاده از توانایی نظامی در حال تصرف سرزمین‌های اطرافش بود. در اواخر قرن 19 ژاپن برای کنترل شبه جزیره کره به چین حمله کرد و پیروز شد. در 1904 نظامیان امپراطور میجی به نیرو‌های تزار نیکلای دوم مستقر در آسیای شرقی حمله کرده و به راحتی پورت آرتور، موکدن و تسوشیما را تصرف کردند. با شروع جنگ جهانی دوم، ژاپن ابتدا به چین و بعد با 360 هواپیما به نیروهای آمریکایی در «پرل هاربر» حمله کرد و بدون هیچ واهمه‌ای با ابرقدرت‌های زمان خود وارد نبرد شد. درگیری ژاپن با کشور‌های اطرافش همه جانبه بود. حمله مستقیم نظامی از هوا و دریا، پیاده کردن نیرو و تصرف قسمتی از خاک، جدا کردن بخشی از کشور و ایجاد حکومت دست نشانده، فشار اقتصادی، محاصره دریایی و البته جنایات جنگی. این کشور قصد داشت مستعمراتی که اروپاییان در قرن‌های گذشته به دست آورده بودند و به نام کلیسا و پادشاهانشان در آن پرچم به زمین کوبیده بودند صاحب شود. تایلند، سنگاپور، اندونزى، فیلیپین، برمه و جزایر شمال استرالیا تصرف شده یا تحت کنترل قرار گرفت. سرانجام این بازی خطرناک انفجار دو بمب هسته‌ای بود.

زمانی که امپراتور برای بار اول و آخر در رادیو صحبت کرد و تسلیم را پذیرفت کشاورزی، منابع تولید و صنایع نابود شده بود. بنابراین ژاپن برنامه ‌آینده‌اش را عوض کرد. ارتش کوچک شد و کارایی خود را از دست داد. طی قرارداد سان فرانسیسکو، ارتش آمریکا در جزایر ژاپن مستقر شد و به شکلی غیر رسمی دفاع از این کشور را برعهده گرفتند. آمریکا می‌خواست در ساحل شرقی آسیا پایگاهی برای محاصره شوروی و چین داشته باشد و ژاپن هوشمندانه از این فرصت استفاده کرد و بودجه و نیرو‌های نظامی را به بخش اقتصادی انتقال داد. (خرابکاری‌ها و هوسبازی‌های سربازان آمریکایی و اعتراضات مردمی برای ترک این پایگاه‌ها هیچ گاه باعث تغییر سیاست دولت نشد) توانایی جنگی به سمت صنایع مختلف مانند محصولات الکترونیکی و فناوری کاربردی سوق داده شد. آیین زندگی شرافتمندانه «بوشیدو» از مدیریت مدرن و نظم اجتماعی سردرآورد و لیبرال دمکرات‌ها برای همیشه سیاست کشور را در دست گرفتند. ژاپن از معدود کشورهایی بود که با طاعون کمونیسم بیمار نشد.

با وجود گذشت سال‌های طولانی، میراث دوران امپریالیسم هنوز از خاطر  نرفته است. این کشور اگر چه نیروی نظامی کافی ندارد ولی در مقابل تهدیدات کشورهای اطراف واکنش نشان می‌دهد. ژاپن و روسیه پس از جنگ جهانی دوم روابط دوستانه‌ای داشته‌اند، اما پیمان صلحی امضا نکرده‌اند. ارتش شوروی سابق در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم جزایر «کوریل» را اشغال کرد. ژاپن این جزایر را قلمرو شمالی می‌نامد. در سال‌های گذشته هم دیمتری مدودوف به جزایر کوریل رفته بود که هر بار اعتراض سیاسی و دیپلماتیک را به همراه داشت. در جنوب هم همین اختلاف دیده می‌شود. جزایری را که در ژاپن «سنکاکو» و در چین «دیااویو» خوانده می شوند مورد ادعای ژاپن، چین و تایوان هستند. اواخر سال قبل میلادی یک هواپیمای چینی بر روی این جزایر پرواز کرد و بلافاصله هواپیما‌های طرف دیگر این کار را تکرار کردند تا آسمان از غرش جنگنده‌ها خالی نماند. یک سال قبل ژاپن تعدادی از جزایر را از مالکان خصوصی آن‌ها خریده است و چین ادعای حاکمیت تاریخی بر آن‌ها دارد. یک ماه قبل سفیر چین در توکیو در این کشور را به دلیل حضور ناوهای تجسسی چینی در جزایر مورد مناقشه دو کشور در دریای شرقی چین، احضار شده بود.

جزایر کوچک و پرشمار این منطقه که اغلب کسی در آن‌ها ساکن نیست، دائما مورد ادعای کشور‌های اطراف - حتی ویتنام، فیلیپین، مالزی و برونئی هستند - ولی این دولت‌ها از حمله و تصرف آن‌ها پرهیز می‌کنند و آمریکا هم مراقب حفظ انحصار نظامی خود در غرب اقیانوس آرام است.

یک منبع دردسر دیگر هم در شرق آسیا وجود دارد که گه‌گاه اعلام وجود می‌کند. آزمایش‌های موشکی کشوری فقیر و عقب مانده‌ باعث نگرانی اطرافیانش مخصوصا همسایه همنام جنوبیش می‌شود و راهی هم برای ساکت کردن آن وجود ندارد. یک ماه قبل اعلام شد که ژاپن قصد دارد بودجه نظامی را برای تامین جت‌های جنگنده و سیستم‌های رهگیر موشکی افزایش دهد، کاری که نزدیک به ده سال انجام نشده بود.

نیروهای نظامی ژاپن - به دلیل محدودیت‌های قانون اساسی - اجازه شرکت در عملیات نظامی برون مرزی را ندارند ولی به تدریج در ماموریت‌های خارج از کشور، حتی در عراق شرکت می‌کنند. این کشور در حال حاضر همکاری‌های نزدیکی با آمریکا بر سر سامانه دفاع ضد موشکی دارد. سامورایی شمشیرش را تمیز کرده و کنار اتاق روی پایه‌ای گذاشته است اما گاهی به آن نگاه می‌کند و تیغه براقش را به یاد می‌آورد. در آیین سامورایی ها باید احساسات را مهار کرد.

 

22 بهمن 91  روزنامه بهار صفحه جهان